“Niet weten…”

Na de Rohatsu van afgelopen december die op 8 december eindigde met het nemen van de precepts, ben ik thuis gaan zitten met ‘Niet weten’. ‘Niet weten’ is de suggestie die Jiun roshi van Zen-centrum de Noorder Poort altijd doet aan het begin van een Sesshin om voor de deelnemers de overgang van het dagelijkse leven naar de retraite te versoepelen.

Ik heb altijd de indruk gehad dat achter ‘Niet weten’ veel meer schuilging dan alleen maar een middel om te landen in een retraite en de twee woorden intrigeerden me. Ik heb geen leraar op dit moment waar ik regelmatig contact mee onderhoud, en daarom zoek ik zelf mijn oefeningen om te doen in mijn Zen-training. Meestal put ik daarbij uit mijn ervaringen tot nu toe. Een oude koan. Mu, het Ene, het Geluid van de Ene Hand, Hyakujo’s vos. Of ik neem een zin of frase uit een boek dat ik recent heb gelezen, en die me bijzonder aansprak. Voorheen zat ik al meerdere jaren met ‘Stop’ dat uit de context van de soetra over Angulimala komt, bijvoorbeeld.

foto: www.matchaorganictea.com

foto: www.matchaorganictea.com

Nu viel mijn oog op ‘Niet weten’ en ik nam dat mee mijn meditatie in. Het normale verloop passeerde, zoals ik dat heb leren kennen bij koan-trainingen: eerst geïntrigeerd maar met allerlei associaties beladen; daarna geïrriteerd omdat er niets gebeurt; dan verveeld. En daarna verliest het elke betekenis. Elke uitademing ‘Niet weten’ op een volkomen nietszeggende manier. Je zou ook kunnen zeggen dat het begrip leeg was geworden. En op dat moment krijgt je intuïtie de gelegenheid om er mee aan de slag te gaan.

Met het herhalen van ‘Niet weten’ op elke uitademing weer, tijdens zazen, tijdens het wachten in de rij in de supermarkt, tijdens het lopen met de hond, tijdens het werken in de tuin, tijdens het koken, het doen van de afwas, het in slaap vallen, en bij het wakker worden opnieuw, herwon het aan kracht en intrigeerde het me opnieuw diep. Tijdens zo’n periode van zazen schoot ik opeens overeind toen ik besefte dat ‘Niet weten’ onze uitgangspositie is. Hoe weten we? We hebben nooit de intellectuele vermogens en kennis in huis om ons eigen weten met logica te kunnen verifiëren. Al ons weten is niet te falsifiëren. Niet weten daarentegen is heel natuurlijk. Er is zo oneindig veel wat je niet weet. Grijnzend ging ik de rest van de dag door.

 

En ook ervoer ik dat ik nog niet klaar was met dat ‘Niet weten’. Ik bleef het gebruiken, gefocust en geconcentreerd, welhaast ononderbroken.

Inmiddels is de Rohatsu zowat een half jaar geleden. Een paar dagen geleden wandelde ik met de hond in het buitengebied van het dorp. Het was prachtig weer, zonnig, weinig wind. De metalen penningen aan het tuigje van de hond klingelden tegen elkaar bij elke stap die hij zette. Vogels en vliegtuigen lieten zich horen. Verkeer op de achtergrond. Geuren van gemaaid gras dat werd gekeerd op de velden.
Totaal onverwacht stapte ik de levende nieuwheid binnen. Ik kan niet beginnen uit te leggen wat er gebeurde. ‘Alles viel samen’ doet het geen recht. De scherpste waarneming van de ultiemste details betekende dat alles zich aandiende, tegelijk, en alles van gelijke importantie en relevantie. En de intimiteit was overweldigend. Al zou ik me beperken tot de fysiologische kant van het hele verhaal, beginnend bij de sensatie van de wind in de wimpers van mijn linker oog, zou ik de rest van mijn leven nodig hebben om de beschrijving af te maken en ik zou het niet halen. En uiteraard vielen die duizenden details ook nog eens volkomen samen, toch wel, tot één ondeelbaar geheel.

Lichamelijk was er sprake van een sterke reactie en mentaal ook.

Mijn fysieke reactie laat zich het eenvoudigst omschrijven, op hoofdlijnen. Ik veerde op, opnieuw. Mijn ogen sperden zich open, mijn mond kwam open te staan, mijn vingers spreidden zich en ik kreeg kippenvel over mijn hele lichaam tot op mijn wangen aan toe. Ik kan me niet herinneren ooit kippenvel op mijn wangen te hebben gehad. Vervolgens ontspande ik en schoot ik in de lach.

Geestelijk leek het alsof alles bevroor, maar ik liep gewoon door in hetzelfde tempo als voor die ene stap. Toch had dat ene moment een bepaalde eeuwigheidswaarde. Het volgende moment liep ik geluidloos te huilen van puur geluk. De implicatie van ‘Niet weten’ is enorm. Veel ruimer dan ik me eerder had gerealiseerd. Ik kan het niet uitleggen ben ik bang, maar ik voel me er volkomen gelukkig bij. Ik schreef in mijn notitieboek, op mijn hurken zittend in de berm van de weg, met een nieuwsgierig hondje naast me dat mijn pen probeerde te likken:

De groenheid van het licht valt samen met de natheid van mijn tong. Met wijd opengesperde ogen en kippenvel op mijn kaken loop ik, en ik weet niet hoe thee smaakt.